Żywienie

SIBO u triathlonisty – jak zaplanować żywienie treningowe?

Masz SIBO i problemy jelitowe podczas treningu? Sprawdź, jak dobrać ilość i rodzaj węglowodanów, żele oraz napoje, aby poprawić tolerancję.

SIBO – przerost bakterii w jelicie cienkim i zaburzenia pracy przewodu pokarmowego
Źródło: Magnific

Żel powoduje ból brzucha, kolejny bidon – wzdęcie. Przy SIBO żywienie podczas wysiłku bywa wyzwaniem, a znaczenie mają nie tylko rodzaj i ilość węglowodanów, lecz także posiłek przed treningiem, intensywność i nawodnienie. Jak dobrać żele i napoje oraz ile węglowodanów przyjmować?

W mojej praktyce dietetycznej często spotykam zawodników, którzy bez problemu przyjmowali 75-100 g węglowodanów na godzinę podczas długiego treningu kolarskiego. Po pojawieniu się dolegliwości i rozpoznaniu SIBO ta sama strategia zaczęła powodować wzdęcia, ból brzucha, przelewanie lub nudności.

Nie oznacza to, że wcześniejsza strategia była nieprawidłowa ani że do wysokiej podaży węglowodanów nie będzie można wrócić. Zmieniła się aktualna tolerancja przewodu pokarmowego i do niej trzeba czasowo dostosować strategię. SIBO może rozwijać się m.in. przy zaburzeniach motoryki jelita cienkiego, zmianach anatomicznych po zabiegach czy niektórych chorobach przewodu pokarmowego.

Sam wysiłek wytrzymałościowy nie jest bezpośrednią przyczyną SIBO, natomiast intensywny i długotrwały trening może wyraźnie nasilać istniejące objawy. Dlatego po rozpoznaniu SIBO nie należy za wszelką cenę utrzymywać wcześniejszych wysokich dawek węglowodanów. Najpierw trzeba znaleźć aktualnie tolerowaną ilość, a następnie stopniowo ją zwiększać.

Czym jest SIBO?

SIBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth) to przerost bakterii w jelicie cienkim, czyli sytuacja, w której znajduje się tam nadmierna liczba bakterii. Może to prowadzić do zwiększonej fermentacji składników pokarmowych i powodować takie objawy jak wzdęcia, ból brzucha, uczucie przelewania, gazy, biegunki lub zaparcia.

SIBO może pojawić się m.in. przy zaburzeniach pracy jelita cienkiego, po niektórych zabiegach lub w przebiegu chorób przewodu pokarmowego. Sam trening nie powoduje SIBO, ale długi i intensywny wysiłek może nasilać jego objawy.

Im większa intensywność, tym tolerancja może być gorsza

Ta sama strategia może być dobrze tolerowana podczas spokojnego roweru i powodować problemy podczas interwałów⁠Trening interwałowyTrening z powtarzanymi odcinkami wysiłku rozdzielonymi przerwami lub lżejszą aktywnością. Długość i intensywność odcinków zależą od celu sesji., mocnego biegu albo zakładki. Wraz ze wzrostem intensywności zmniejsza się przepływ krwi przez przewód pokarmowy. Jeżeli jednocześnie pojawia się wysoka temperatura, odwodnienie oraz mechaniczne obciążenie związane z biegiem, wzrasta ryzyko nudności, bólu brzucha, przelewania czy biegunki.

Dlatego 60 g CHO/h dobrze tolerowane podczas spokojnej jazdy nie oznacza automatycznie dobrej tolerancji tej samej ilości podczas intensywnego biegu. Strategię należy dopasować nie tylko do czasu treningu, ale również do jego intensywności i rodzaju aktywności.

Zawodnik spożywa baton energetyczny 226ERS przed treningiem w celu uzupełnienia energii
Źródło: 226ers

Żywienie podczas treningu zaczyna się od posiłku przed treningiem

To jeden z najczęściej pomijanych elementów. Zmieniasz żele i napoje, podczas gdy problemem może być posiłek spożyty przed wysiłkiem. Duża porcja zjedzona krótko przed treningiem, szczególnie zawierająca dużo tłuszczu, błonnika lub zdrowych, ale źle tolerowanych produktów, może zwiększyć obciążenie przewodu pokarmowego.

Przykładem może być duża ilość masła orzechowego, pełnoziarnistych produktów, duża porcja owoców czy połączenie kilku takich produktów w jednym posiłku. Często stosowaną strategią jest model żywienia oparty na diecie LOW FODMAP. W ścisłej fazie eliminacji należy okresowo odstawić szeroką gamę produktów wysokobłonnikowych i łatwo fermentujących. Należą do nich liczne warzywa (m.in. czosnek, cebula, por, kapusta, kalafior, brokuły, buraki, szparagi, grzyby oraz wszystkie strączki, jak fasola czy ciecierzyca) oraz owoce o wysokiej zawartości fruktozy i polioli (w tym jabłka, gruszki, śliwki, brzoskwinie, mango, arbuzy, czereśnie i owoce suszone).

Eliminacji dotyczy również mleka, jogurtów, maślanek i twarogów (z powodu laktozy), zbóż takich jak pszenica, żyto i jęczmień, orzechów nerkowca i pistacji, a także miodu, syropu z agawy oraz słodzików (np. ksylitolu, sorbitolu i mannitolu). Dlatego, jeżeli objawy regularnie pojawiają się już po 20-40 minutach treningu, przeanalizu co, ile i kiedy zostało zjedzone przed jego rozpoczęciem.

Zacznij od ilości, którą aktualnie tolerujesz

Przy nasilonych objawach praktycznym punktem wyjścia może być około 20-30 g CHO/h podczas biegu i 30-45 g węglowodanów/h podczas roweru. Nie są to odrębne normy dla SIBO, ale wartości umożliwiające rozpoczęcie oceny tolerancji. Jeżeli kilka podobnych treningów przebiega bez istotnych dolegliwości, podaż można zwiększyć o około 10-15 g CHO/h.

Najważniejsze jest, aby nie zmieniać kilku elementów jednocześnie. Jeśli zwiększasz ilość węglowodanów, nie należy podczas tej samej jednostki równocześnie zmieniać żelu, zwiększać udziału fruktozy i wprowadzać kofeiny.

SIBO u triathlonisty – jak zaplanować żywienie treningowe?
Źródło: IRONMAN Poland

Zwróć uwagę nie tylko na ilość węglowodanów, ale również na ich formę

Przy nasilonych objawach preferuję produkty o prostym składzie, bez polioli i dużej liczby dodatkowych składników. Dobrym punktem wyjścia mogą być glukoza i jej polimery, np. maltodekstryna, amylopektyna czy cykliczne dekstryny.

W przypadku żelu łatwiej rozpocząć od 20-30 g węglowodanów w porcji niż przyjmować jednorazowo 50-60 g. Przykładem może być High Energy Gel XS 226ERS , który dostarcza 30 g węglowodanów. W składzie znajdują się syrop glukozowy, maltodekstryna, sacharoza i wysoko rozgałęziona cykliczna dekstryna. Na pierwsze próby wybrałabym wersję bez kofeiny.

U części zawodników lepiej sprawdza się forma płynna. Pozwala rozłożyć np. 40-45 g węglowodanów na cały bidon i przyjmować małe porcje regularnie podczas treningu. Przykładem jest Energy Drink 226ERS, dostarczający około 45 g węglowodanów w porcji 50 g.

ZOBACZ TEŻ: 3 rodzaje żeli energetycznych. Który będzie najlepszy dla Ciebie?

Trzeba jednak uważać na jeden częsty błąd: napój węglowodanowy i żel należy liczyć razem. Jeżeli w bidonie znajduje się 45 g CHO, a zawodnik dodatkowo przyjmuje żel zawierający 30 g, całkowita podaż wynosi już 75 g CHO. Przy SIBO taki nieplanowany wzrost może być przyczyną objawów, mimo że każdy z produktów osobno jest dobrze tolerowany.

Podobnie nie należy samodzielnie zwiększać koncentracji napoju przez dodawanie dwóch porcji proszku do tej samej objętości wody. Bardziej skoncentrowany roztwór może być gorzej tolerowany, szczególnie podczas intensywnego wysiłku. Zbyt hipertoniczne płyny są jednym z czynników mogących nasilać wysiłkowe objawy żołądkowo-jelitowe.

Napój węglowodanowy 226ERS Energy Drink lemon dla sportowców podczas treningu wytrzymałościowego
Źródło: 226ers

Węglowodany, płyn i sód planuj osobno

Napój dostarczający węglowodanów nie zawsze dostarcza odpowiedniej ilości elektrolitów.

Dla dłuższego treningu warto więc osobno określić g CHO/h, ml płynu/h i podaż sodu. Ma to szczególne znaczenie w wysokiej temperaturze. Jeżeli zawodnik potrzebuje więcej płynu, nie oznacza to, że powinien automatycznie wypijać więcej napoju węglowodanowego. Może to niepotrzebnie zwiększyć CHO/h i pogorszyć tolerancję. W takiej sytuacji zwiększamy przede wszystkim podaż płynu i odpowiednio elektrolitów, pozostawiając węglowodany na wcześniej ustalonym poziomie.

Przykładem osobnego źródła elektrolitów może być Hydrazero w proszku, którego porcja dostarcza około 500 mg sodu. Ilość płynu należy jednak zawsze dopasować do indywidualnej potliwości i warunków treningu.

Nie każdy trening wymaga węglowodanów podczas wysiłku

Podczas spokojnego biegu 60-90 minut, szczególnie na początku pracy nad tolerancją, nie zawsze potrzebne jest 40-60 g CHO/h. Jeżeli wcześniej zjadłeś odpowiedni posiłek, część takich treningów może zostać wykonana bez dodatkowych węglowodanów.

Nie oznacza to celowego wykonywania treningów z małą dostępnością energii. Przy dłuższej, mocniejszej jednostce, treningu wykonywanym po kilku godzinach od posiłku lub drugiej sesji tego samego dnia potrzeba dostarczenia węglowodanów będzie większa.

Fruktozy nie trzeba eliminować na stałe

Całkowite usunięcie fruktozy z żywienia treningowego nie powinno być automatycznym następstwem rozpoznania SIBO. Przy wysokiej podaży węglowodanów podczas wielogodzinnego wysiłku połączenie glukozy lub maltodekstryny z fruktozą pozwala wykorzystać różne mechanizmy transportu w jelicie i ma znaczenie przy budowaniu wyższej podaży węglowodanów.

Przy nasilonych objawach najpierw warto jednak uzyskać stabilną tolerancję mniejszych ilości. Dopiero później stopniowo zwiększać udział fruktozy i całkowitą podaż.

Na co szczególnie uważać?

Przy SIBO dużą uwagę zwróciłabym na poliole, takie jak sorbitol, mannitol, maltitol i ksylitol. Mogą zwiększać obciążenie osmotyczne jelita i nasilać wzdęcia, przelewanie oraz zaburzenia wypróżnień. To szczególnie istotne przy produktach oznaczonych jako „zero” lub „bez cukru”. Możesz zrezygnować z napoju zawierającego węglowodany w obawie przed nasileniem objawów, a zamiast niego wybrać produkt słodzony poliolami, który będzie gorzej tolerowany.

Warto również uważać na duże ilości inuliny, FOS, błonnika, suszonych owoców oraz produktów zawierających jednocześnie dużo tłuszczu i błonnika, szczególnie w posiłku przed treningiem. Nie należy również zakładać, że wszystkie warianty tego samego produktu mają identyczny skład. Poszczególne wersje żeli mogą różnić się zawartością kofeiny czy sodu.

Celem jest stopniowy powrót do pełnej strategii

Po rozpoznaniu SIBO czasowe zmniejszenie podaży węglowodanów w trakcie treningu może być potrzebne. Nie powinno jednak oznaczać pozostania na ograniczonej podaży przez cały sezon. Jeżeli wcześniej dobrze tolerowałeś już wypracowane wartości, po poprawie objawów warto tę zdolność stopniowo odbudowywać.

Najpierw ustalamy dobrze tolerowaną ilość, następnie zwiększamy węglowodany/h, a dopiero później poszerzamy zakres wykorzystywanych źródeł węglowodanów. Przy SIBO nie chodzi o znalezienie jednego „bezpiecznego” żelu. Chodzi o stopniowe odbudowanie tolerancji przewodu pokarmowego tak, aby żywienie podczas treningu ponownie odpowiadało rzeczywistym wymaganiom triathlonu.

*Tekst powstał we współpracy z 226ers


Marianna Hall

Doktor nauk medycznych i nauk o zdrowiu, dietetyczka kliniczna i sportowa. Specjalizuje się w żywieniu sportowców wytrzymałościowych, w tym triathlonistów. Założycielka Centrum Dietetyki Nutrado i ekspertka ds. żywienia sportowego marki 226ERS. Ma doświadczenie startów w elicie kolarstwa szosowego i torowego oraz tytuł mistrzyni Polski w kolarstwie torowym.