Słownik triathlonisty

Krótkie, sprawdzone wyjaśnienia pojęć, które spotkasz w planach treningowych, na zawodach i w naszych artykułach. Wyszukaj hasło albo przejdź do litery.

A

1 hasło
  • Age group

    Klasyfikacja zawodników amatorów, odrębna od PRO lub elity. W jej ramach uczestnicy rywalizują w grupach wyznaczanych według wieku i płci.

B

2 hasła
  • Bike fitting

    Proces dopasowania ustawień roweru i pozycji do budowy ciała, możliwości ruchowych oraz celu jazdy, z uwzględnieniem komfortu i efektywności.

  • Boja asekuracyjna

    Jaskrawa boja holowana przez pływaka, która poprawia jego widoczność w otwartym akwenie. Nie zastępuje kamizelki ratunkowej ani nadzoru.

C

3 hasła
  • CdA

    Iloczyn współczynnika oporu aerodynamicznego i powierzchni czołowej zawodnika z rowerem. Niższe CdA oznacza mniejszy opór przy tej samej prędkości.

  • CTL, ATL i TSB

    Wskaźniki modelujące obciążenie treningowe: CTL opisuje dłuższy okres, ATL krótszy, a TSB ich bilans. Pomagają oceniać obciążenie i świeżość.

D

5 haseł
  • DNF

    Skrót od Did Not Finish, oznaczający w wynikach zawodnika, który wystartował, ale nie ukończył zawodów.

  • DNS

    Skrót od Did Not Start, oznaczający w wynikach zawodnika, który był zgłoszony do zawodów, ale nie wystartował.

  • Drafting

    Jazda blisko za innym kolarzem, który osłania przed pędem powietrza. Dzięki mniejszemu oporowi można utrzymywać tę samą prędkość przy mniejszym wysiłku.

  • Drafting pływacki

    Pływanie blisko za innym zawodnikiem lub obok niego, aby wykorzystać ruch wody i zmniejszyć opór oraz koszt wysiłku.

  • DSQ

    Oznaczenie dyskwalifikacji zawodnika, czyli wykluczenia z klasyfikacji za naruszenie obowiązujących zasad zawodów.

E

1 hasło
  • Elektrolity

    Substancje tworzące w płynach organizmu jony, np. sód, potas i chlorki. Uczestniczą w regulacji gospodarki wodnej oraz pracy mięśni i nerwów.

F

2 hasła
  • Fartlek (zabawa biegowa)

    Zabawa biegowa, czyli trening ze zmianami tempa, często dobieranymi swobodnie do terenu i samopoczucia, przeplatanymi spokojniejszym biegiem.

  • FTP (funkcjonalna moc progowa)

    Funkcjonalna moc progowa: szacowana moc, którą można utrzymywać przez dłuższy, intensywny wysiłek. Służy m.in. do ustalania stref treningowych.

H

2 hasła
  • Hiponatremia

    Zbyt niskie stężenie sodu we krwi. Podczas długiego wysiłku może wiązać się z nadmiernym piciem płynów w stosunku do możliwości ich wydalania i strat.

  • HRV (zmienność rytmu serca)

    Zmienność odstępów czasu między kolejnymi uderzeniami serca. Pomaga obserwować reakcję organizmu na obciążenie, stres i regenerację.

K

3 hasła
  • Kadencja

    Częstotliwość ruchu podczas wysiłku: na rowerze liczba obrotów korby na minutę, a w biegu zwykle liczba kroków na minutę.

  • Kask aerodynamiczny

    Kask rowerowy o kształcie zaprojektowanym tak, by ograniczać opór powietrza, szczególnie w określonej pozycji głowy i tułowia.

  • Koło dyskowe

    Koło rowerowe z pełną powierzchnią zamiast odkrytych szprych, stosowane zwykle z tyłu roweru w celu ograniczenia oporu aerodynamicznego.

L

3 hasła
  • Lemondka

    Przystawka do kierownicy z podparciem przedramion, umożliwiająca przyjęcie pochylonej pozycji, która może zmniejszyć opór powietrza.

  • Limit czasu

    Ustalony przez organizatora limit czasu na ukończenie całych zawodów lub dotarcie do określonego punktu trasy.

  • Linia wsiadania i zsiadania

    Oznaczenia wyznaczające, gdzie można rozpocząć jazdę po T1 i gdzie trzeba zakończyć ją przed T2: wsiada się za pierwszą linią, a zsiada przed drugą.

Ł

2 hasła
  • Ładowanie węglowodanów

    Strategia żywieniowa polegająca na zwiększeniu podaży węglowodanów przed długim wysiłkiem, aby powiększyć zapasy glikogenu w mięśniach.

  • Łapki pływackie

    Płytki zakładane na dłonie podczas pływania, zwiększające powierzchnię nacisku na wodę i opór. Służą do ćwiczenia techniki oraz siły pływackiej.

M

4 hasła
  • Miernik mocy

    Urządzenie mierzące moc wytwarzaną podczas pedałowania, podawaną w watach. Pozwala kontrolować intensywność jazdy niezależnie od samej prędkości.

  • Mikrocykl, mezocykl i makrocykl

    Jednostki planowania treningu o rosnącej długości: mikrocykl obejmuje zwykle kilka dni, mezocykl kilka tygodni, a makrocykl dłuższy etap przygotowań.

  • Mleczan

    Mleczan, czyli związek powstający podczas przemian glukozy i wykorzystywany jako paliwo. Jego stężenie we krwi pomaga oceniać intensywność wysiłku.

  • Moc znormalizowana

    Obliczana z pomiarów mocy wartość, która uwzględnia zmienność wysiłku i pomaga oszacować jego obciążenie lepiej niż sama średnia moc.

N

3 hasła
  • Nawigacja w pływaniu

    Krótkie spoglądanie przed siebie podczas pływania, które pozwala kontrolować kierunek i orientować się względem boi oraz innych punktów na trasie.

  • Nawodnienie podczas wysiłku

    Przyjmowanie płynów podczas aktywności w celu ograniczania ich niedoboru, z uwzględnieniem strat potu, warunków i indywidualnych potrzeb.

  • Negative split

    Sposób rozłożenia wysiłku, w którym druga połowa dystansu jest pokonana w krótszym czasie niż pierwsza.

O

2 hasła
  • Oddychanie bilateralne

    Oddychanie w kraulu na obie strony ciała, np. co trzeci ruch ramion lub przez naprzemienne wybieranie strony na kolejnych odcinkach.

  • Open water

    Pływanie w otwartych akwenach, np. jeziorze, morzu lub rzece, gdzie na warunki wpływają m.in. fale, prądy, temperatura i widoczność.

Ó

1 hasło
  • Ósemka pływacka

    Piankowa bojka trzymana między nogami podczas pływania, która unosi dolną część ciała i pozwala skupić się na pracy ramion.

P

14 haseł
  • Pakiet startowy

    Zestaw materiałów przekazywany uczestnikowi zawodów, zwykle zawierający numer startowy, oznaczenia sprzętu lub chip do pomiaru czasu.

  • Pas startowy

    Elastyczny pasek do mocowania numeru startowego, który pozwala zmieniać jego położenie bez przypinania numeru bezpośrednio do ubrania.

  • Pedały zatrzaskowe

    Pedały, w które wpina się specjalne bloki w podeszwach butów, tworząc połączenie buta z rowerem. Wypięcie wymaga określonego ruchu stopy.

  • Periodyzacja treningu

    Podział przygotowań na okresy o różnych celach i obciążeniach, tak aby rozwijać formę oraz zaplanować regenerację i gotowość do startów.

  • Pianka neoprenowa

    Elastyczny strój z neoprenu, który ogranicza utratę ciepła i zwiększa wyporność w wodzie. W triathlonie używa się modeli przeznaczonych do pływania.

  • Pozycja aerodynamiczna

    Ułożenie ciała na rowerze mające ograniczać opór powietrza, najczęściej przez obniżenie tułowia i zmniejszenie powierzchni wystawionej na wiatr.

  • Priorytety startów A, B i C

    Podział startów według ważności w planie treningowym: A to główny cel, B start o mniejszym priorytecie, a C zwykle sprawdzian lub element treningu.

  • Problemy żołądkowo-jelitowe

    Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego podczas wysiłku, np. nudności, ból brzucha, wzdęcia lub biegunka, które mogą utrudniać kontynuowanie aktywności.

  • Progi mleczanowe

    Poziomy intensywności wysiłku wyznaczane ze zmian stężenia mleczanu we krwi. Najczęściej wyróżnia się pierwszy próg (LT1) i drugi próg (LT2).

  • Próg beztlenowy

    Intensywność, powyżej której mleczan coraz szybciej gromadzi się we krwi. Zwykle odpowiada drugiemu progowi mleczanowemu (LT2); wynik zależy od metody pomiaru.

  • Próg tlenowy

    Intensywność, przy której stężenie mleczanu zaczyna rosnąć ponad poziom lekkiego wysiłku. Zwykle odpowiada pierwszemu progowi mleczanowemu (LT1).

  • Przetrenowanie

    Długotrwały spadek zdolności wysiłkowych związany z nadmiernym obciążeniem i niedostateczną regeneracją, który nie ustępuje po krótkim odpoczynku.

  • Pułap tlenowy (VO₂max)

    Maksymalna ilość tlenu, jaką organizm może pobrać i wykorzystać podczas intensywnego wysiłku. Jest jednym ze wskaźników wydolności tlenowej.

  • Punkt żywieniowy

    Miejsce na trasie zawodów, w którym organizator udostępnia napoje lub jedzenie. Zakres dostępnych produktów zależy od konkretnej imprezy.

R

7 haseł
  • Regeneracja aktywna

    Lekka aktywność wykonywana między trudniejszymi treningami lub po wysiłku, której celem jest wspieranie odpoczynku bez dokładania dużego obciążenia.

  • Rekord życiowy

    Najlepszy wynik osiągnięty przez danego zawodnika na określonym dystansie lub w danej konkurencji, często nazywany życiówką.

  • Roll down

    Procedura przekazania niewykorzystanego miejsca kwalifikacyjnego kolejnemu uprawnionemu zawodnikowi zgodnie z zasadami organizatora.

  • Rolling start

    Sposób startu, w którym zawodnicy ruszają kolejno, pojedynczo lub po kilka osób co parę sekund. Czas każdego jest liczony od przekroczenia linii startu.

  • Rower triathlonowy

    Rower zaprojektowany do jazdy w pozycji aerodynamicznej i długiego utrzymywania równego wysiłku, stosowany głównie w triathlonie bez draftingu.

  • Rozgrzewka

    Wstępna część aktywności, która stopniowo przygotowuje mięśnie, stawy i układ krążenia do bardziej intensywnego wysiłku.

S

14 haseł
  • Schłodzenie

    Końcowa część treningu polegająca na stopniowym zmniejszaniu intensywności, np. przez spokojny trucht, marsz lub lekkie pedałowanie.

  • Slot kwalifikacyjny

    Miejsce uprawniające do udziału w zawodach docelowych, np. mistrzostwach świata, przyznawane według zasad kwalifikacji danej imprezy.

  • Start falowy

    Sposób startu, w którym zawodnicy są podzieleni na grupy. Każda grupa rusza jednocześnie na wspólny sygnał, a kolejne fale startują w ustalonych odstępach.

  • Start masowy

    Rozpoczęcie zawodów, w którym wszyscy zawodnicy danego wyścigu ruszają jednocześnie na wspólny sygnał.

  • Strefa 2 (Z2)

    Zakres spokojnego wysiłku rozwijającego wytrzymałość tlenową, oznaczany jako Z2 w wielu modelach stref. Dokładne granice zależą od przyjętego podziału.

  • Strefa kar

    Wyznaczone miejsce na trasie zawodów, w którym zawodnik odbywa karę czasową zgodnie z poleceniem sędziego i regulaminem.

  • Strefa T1

    Strefa, w której zawodnik po pływaniu przygotowuje się do jazdy na rowerze. T1 oznacza też samą zmianę z pływania na rower oraz jej czas.

  • Strefa T2

    Strefa, w której zawodnik odstawia rower i przygotowuje się do biegu. T2 oznacza też samą zmianę z jazdy na rowerze do biegu oraz jej czas.

  • Strefa zmian

    Wyznaczona część zawodów, w której zawodnicy zostawiają sprzęt i przechodzą między pływaniem, jazdą na rowerze i biegiem.

  • Strefa zrzutu

    Oznaczony odcinek trasy, na którym wolno wyrzucać odpady, np. opakowania po żelach i bidony, zgodnie z regulaminem zawodów.

  • Strefy mocy

    Zakresy mocy określające intensywność treningu, najczęściej wyznaczane względem FTP i przypisane do różnych celów wysiłku.

  • Strefy tętna

    Przedziały częstości uderzeń serca przypisane do poziomów intensywności wysiłku, wyznaczane według wybranego modelu i indywidualnych parametrów.

  • Sweet spot

    Trening kolarski o intensywności nieco poniżej FTP, zwykle około 88-94% tej wartości. Służy rozwijaniu zdolności do utrzymywania mocnego, równego wysiłku.

  • Swimskin

    Cienki, dopasowany strój startowy zmniejszający opór wody, zakładany na etap pływacki. Nie zapewnia izolacji termicznej takiej jak pianka neoprenowa.

Ś

1 hasło
  • Ściana

    Potoczne określenie gwałtownego spadku energii i zdolności utrzymania tempa podczas długiego wysiłku, często związanego z wyczerpaniem zapasów węglowodanów.

T

10 haseł
  • Tapering

    Zaplanowane zmniejszenie obciążeń treningowych przed ważnymi zawodami, aby ograniczyć zmęczenie i zachować wypracowaną formę.

  • Tętno maksymalne (HRmax)

    Najwyższa częstość uderzeń serca osiągana podczas maksymalnego wysiłku. Może różnić się zależnie od dyscypliny i nie jest miarą wytrenowania.

  • Trenażer rowerowy

    Urządzenie umożliwiające jazdę na własnym rowerze w miejscu, zwykle pod dachem, przez stawianie oporu podczas pedałowania.

  • Trening bazowy

    Etap przygotowań rozwijający podstawy wydolności, wytrzymałość i tolerancję obciążeń, na których opiera się późniejszy trening specjalistyczny.

  • Trening beztlenowy

    Trening o wysokiej intensywności, rozwijający zdolność do wysiłków z dużym udziałem procesów dostarczających energię bez bezpośredniego udziału tlenu.

  • Trening interwałowy

    Trening z powtarzanymi odcinkami wysiłku rozdzielonymi przerwami lub lżejszą aktywnością. Długość i intensywność odcinków zależą od celu sesji.

  • Trening tlenowy

    Trening rozwijający wydolność poprzez wysiłek, w którym większość energii pochodzi z przemian wykorzystujących tlen.

  • Tryb ERG

    Funkcja trenażera, która automatycznie zmienia opór, aby utrzymywać zadaną moc mimo zmian kadencji, w granicach możliwości urządzenia.

  • TSS

    Training Stress Score: liczbowy wskaźnik obciążenia treningowego, uwzględniający czas wysiłku oraz jego intensywność względem indywidualnego progu.

W

5 haseł
  • Waty na kilogram (W/kg)

    Moc wyrażona w watach podzielona przez masę ciała w kilogramach. Ułatwia porównywanie względnej mocy zawodników, szczególnie na podjazdach.

  • Wskaźnik efektywności (EF)

    Wskaźnik porównujący znormalizowaną moc lub prędkość biegu skorygowaną o nachylenie ze średnim tętnem. Pomaga oceniać efektywność podobnych wysiłków tlenowych.

  • Wskaźnik zmienności mocy (VI)

    Iloraz mocy znormalizowanej i średniej mocy z jazdy. Wartość bliższa 1 oznacza równiejsze rozłożenie mocy w analizowanym odcinku.

  • Wskok na rower

    Technika rozpoczęcia etapu rowerowego polegająca na wskoczeniu na rower w ruchu po przekroczeniu linii wsiadania. Wymaga wprawy i kontroli roweru.

Z

2 hasła
  • Zakładka

    Trening łączący co najmniej dwie dyscypliny bez długiej przerwy, najczęściej jazdę na rowerze i bieg. Oswaja organizm ze zmianą rodzaju wysiłku.

  • Zeskok z roweru

    Technika zakończenia etapu rowerowego polegająca na zejściu z roweru w ruchu przed linią zsiadania. Wymaga wprawy i zachowania kontroli.