Słownik triathlonisty

Fartlek (zabawa biegowa)

Zabawa biegowa, czyli trening ze zmianami tempa, często dobieranymi swobodnie do terenu i samopoczucia, przeplatanymi spokojniejszym biegiem.

Fartlek to bieg ze zmianami tempa, w którym szybsze odcinki są przeplatane spokojniejszym ruchem. Często mają swobodnie dobraną długość, zależną od terenu lub przebiegu treningu. W polskim języku biegowym nazwa jest kojarzona z zabawą biegową. Istotą tej formy jest zmienność wysiłku, a nie obowiązek zachowania jednego konkretnego zestawu odcinków.

Zmiany tempa w ciągłym biegu

W fartleku wysiłek może zmieniać się bez całkowitego zatrzymywania aktywności. Spokojniejsze fragmenty pozwalają odzyskać część gotowości przed kolejnym przyspieszeniem. Przerwa nie musi więc oznaczać stania w miejscu. Jej charakter jest częścią treningu, podobnie jak długość i intensywność mocniejszych odcinków.

Zmiany mogą wynikać z orientacyjnych punktów w terenie, odczuwanego wysiłku lub wcześniej przyjętych ram czasowych. Część sesji ma bardziej swobodny przebieg, inne są uporządkowane. Dlatego określenie fartlek nie oznacza automatycznie biegu bez planu. Opisuje sposób urozmaicania tempa, który może być wykorzystany w różnych zadaniach treningowych.

Teren i kontrola intensywności

Na nierównej trasie tempo biegu nie odpowiada wysiłkowi w taki sam sposób jak na płaskim odcinku. Podbieg może wymagać większej pracy mimo mniejszej prędkości, a zbieg zmienia sposób obciążania. Fartlek pozwala uwzględniać takie różnice w przebiegu sesji. Nie jest jednak synonimem dowolnego biegu po pagórkach.

Ocena intensywności może opierać się na tempie, tętnie lub odczuciach, zależnie od celu i warunków. Żaden z tych opisów nie wynika automatycznie z samej nazwy treningu. Krótkie przyspieszenie i dłuższy odcinek mocnego biegu tworzą inne wymagania. Zmienność tempa nie określa jeszcze, ile wysiłku tlenowego lub beztlenowego zawiera jednostka.

Czym fartlek różni się od interwałów?

W klasycznie opisanym treningu interwałowym odcinki oraz przerwy są zazwyczaj wyraźnie określone. Fartlek bywa bardziej elastyczny w sposobie ich dobierania. Granica między nazwami nie jest jednak ostra w każdym planie. Możliwe są uporządkowane zabawy biegowe i sesje interwałowe, które w praktyce mają pewne wspólne cechy.

Do oceny zadania potrzebna jest informacja o przebiegu pracy, a nie samo przypisanie etykiety. Fartlek nie musi być lżejszy od interwałów i nie oznacza wyłącznie krótkich sprintów. Jego obciążenie zależy od sumy mocniejszej pracy, intensywności i sposobu odpoczynku. Swobodniejsza konstrukcja nie usuwa potrzeby regeneracji po wymagającym wysiłku.

W triathlonie fartlek jest jedną z form treningu biegowego. Może rozwijać zdolność zmieniania tempa lub stanowić inny sposób organizacji pracy wytrzymałościowej. Nie zastępuje wszystkich pozostałych rodzajów biegu. Jego znaczenie zależy od miejsca w przygotowaniach oraz od tego, jakie zadanie ma realizować w danej jednostce.

Zabawa biegowa i pokrewne określenia

Polskie określenia to zabawa biegowa i zabawa szybkościowa. Fartlek jest nazwą wywodzącą się ze szwedzkiego języka treningowego. W planach i opisach sesji bywa pozostawiany bez tłumaczenia. Użycie którejś z tych nazw powinno jednak być uzupełnione rzeczywistymi założeniami, jeśli celem jest dokładny opis obciążenia.

Mała i duża zabawa biegowa są bardziej szczegółowymi pojęciami polskiej praktyki treningowej. Mogą obejmować ustaloną strukturę oraz dodatkowe elementy jednostki. Nie każdy swobodny fartlek odpowiada dokładnie jednej z tych form. Podobieństwo nazw nie oznacza, że wszystkie zabawy biegowe mają identyczny przebieg i te same zadania.

Więcej haseł na F

Cały słownik
  • FTP (funkcjonalna moc progowa)

    Funkcjonalna moc progowa: szacowana moc, którą można utrzymywać przez dłuższy, intensywny wysiłek. Służy m.in. do ustalania stref treningowych.