Trening w wysokich górach - część I
Trening wysokogórski - jakim jest bodźcem dla organizmu, jak zmienia naszą wydolność, parametry krwi, jak wykorzystać go do budowania sportowej formy?
Trening wysokogórski - jakim jest bodźcem dla organizmu, jak zmienia naszą wydolność, parametry krwi, jak wykorzystać go do budowania sportowej formy? Skuteczność takiego treningu opisano w wielu naukowych opracowaniach, wskazując na pozytywne zmiany w morfologii krwi po przepracowaniu wystarczającej liczby dni na wysokości, ale również podawano przykłady braku wpływu takiego treningu na organizm, a nawet pogorszenia formy. W tym roku miałem możliwość trenowania we włoskich Alpach, w miejscowości Solda Sulden niedaleko Bormio i Livigno. Mieszkałem na wysokości 2000m n.p.m. Tam też wykonywałem część treningów biegowych. Pływałem w basenie na wysokości 900m n.p.m. Najwyższa wysokość na jakiej znalazłem sie podczas treningu rowerowego to ponad 2700m n.p.m. Zanim zacznę podawać konkretne przykłady zmian w morfologii krwi, chciałbym rozpocząć ten tekst od kilku faktów naukowych, które wprowadzą nas w temat treningu w wysokich górach.
Wysokość a ilość tlenu w powietrzu
Im bardziej w górę w atmosferze, tym powietrze staje się rzadsze i „spada” zawartość tlenu. Oczywiście nie zmienia się skład powietrza – tlenu jest w nim zawsze 21% niezależnie od wysokości. Jednak ze względu na zmieniające się ciśnienie jest ono rozrzedzone.
| Lokalizacja | wysokość n.p.m. | ciśnienie | Procent tlenu na danej wysokości w porównaniu z poziomem morza |
| poziom morza | 0 | 1010 hPa | 100% |
| Warszawa | ok. 120m | 1000 hPa | 99% |
| Kasprowy Wierch | 1987m | 810 hPa | 80% |
| Mt Blanc | 4810m | 570 hPa | 57% |
| Baza pod Everest | 5300m | 540 hPa | 53% |
| Everest - szczyt | 8848m | 340 hPa | 33% |
Erytropoetyna
To hormon wytwarzany przez nerki i wątrobę. Mniejsza ilość tlenu we krwi stymuluje nerki do zwiększonej produkcji erytropoetyny, która z kolei wpływa na szpik kostny, produkujący erytrocyty - czerwone krwinki. Jeżeli we krwi mamy więcej erytrocytów oznacza to, że więcej tlenu trafi do komórek.
Erytrocyt - krwinka czerwona
Przeciętnie mężczyzna ma około 5mln erytrocytów w 1mm sześciennym krwi obwodowej. Kobieta około 4,5 mln. Krwinka czerwona żyje około 120 dni. Pierwsze - nowe erytrocyty pojawiają się po 4-5 dniach pobytu w wysokich górach, ale optymalna ich liczba dla danej wysokości pojawia się dopiero po kilku tygodniach. Po przyjeździe na miejsce zaczyna się około 4-7-dniowy proces aklimatyzacji do wysokości. Pierwszą reakcją organizmu na spadek zawartość tlenu w powietrzu jest wzrost liczby i głębokości oddechów na minutę.
fot. wysokość 3000m n.p.m. Solda Sulden
Co się dzieje po zjeździe z gór na niziny?
Czy organizm dysponujący większą liczbą krwinek czerwonych „naładuje” twoje mięśnie większą ilością tlenu, zwiększając wydolność, powodując, że będziesz szybszy niż kiedykolwiek wcześniej? Generalnie przy zachowaniu odpowiednich zasad treningu w górach, powinno się tak stać, ale musisz się również liczyć z problemami. Trening na wysokości może być niebezpieczny, łatwo o przetrenowaniePrzetrenowanieDługotrwały spadek zdolności wysiłkowych związany z nadmiernym obciążeniem i niedostateczną regeneracją, który nie ustępuje po krótkim odpoczynku., utratę masy mięśniowej. Nie można trenować zbyt intensywnie, a właściwy trening powinien rozpocząć się dopiero po kilku dniach adaptacji. Jeżeli nie mamy - tak jak sportowcy wyczynowi - możliwości wielotygodniowego treningu w górach, powinniśmy w pierwszym tygodniu pobytu aklimatyzować się do dużych wysokości, trenując nisko, a mieszkając wysoko.
Jak wysoko i ile tygodni?
To pytanie jest wciąż przedmiotem badań i analiz. Są różne odpowiedzi na to pytanie, ale jak to w sporcie bywa, różnie też reagują na ten sam bodziec różne organizmy. Dla jednego 3 tygodniowy pobyt na wysokości 1500m może przynieść efekty, inni potrzebują 4 tygodni na wysokości 2500m n.p.m.
Są dwie szkoły treningu wysokogórskiego:
- Żyj wysoko, trenuj wysoko.
- Żyj wysoko, trenuj nisko.
Podczas zorganizowanego w 1994 roku okrągłego stołu naukowców, 4 ekspertów próbowało określić efektywną wysokość i długość treningu w górach. Na podstawie badań i analiz ustalili, że optymalna wysokość dla sportowców to 2200m n.p.m., optymalny czas pobytu to 4 tygodnie. Ci sami naukowcy ustalili również, że najlepsze efekty takiego treningu widać po 2-3 tygodniach po powrocie na niziny. (Baumann, I., Bonov, P., Daniels, J., & Lange, G. (1994). NSA Round Table: high altitude training. New Studies in Athletics, 9(2), 23-35.)
U wysoko wytrenowanych zawodników, 4-tygodniowy trening na wysokości 1740m n.p.m. nie przyniósł żadnych znaczących zmian - nie zanotowano zmian w wartościach hemoglobiny, a jedynie nieznaczny wzrost możliwości pochłaniania tlenu (VO2maxPułap tlenowy (VO₂max)Maksymalna ilość tlenu, jaką organizm może pobrać i wykorzystać podczas intensywnego wysiłku. Jest jednym ze wskaźników wydolności tlenowej.). (Gore at., 1997). Autorzy różnych badań są jednak zgodni, że im wyżej, tym mocniejszy jest bodziec do wytwarzania czerwonych krwinek, a górną granicą efektywnej wysokości będzie wystapienie skutków ubocznych dla organizmu: nudności, brak apetytu, bóle głowy, bezsenność. (Coote, 1955). Niektórzy autorzy wskazują również na możliwość przetrenowania na skutek obecności na zbyt dużej wysokości, przy czym określenie "zbyt duża" wysokość jest pojęciem indywidualnym. Dla zawodnika, który nigdy nie trenował w wysokich górach i całe życie mieszka na nizinach, wysokością, na której musi bardzo uważać, będzie już wysokość dwóch tysiący metrów nad poziomem morza. Dla zawodnika, który mieszka w górach, a jego organizm jest zaadoptowany do średnich wysokości, pozytywny efekt będzie z pewnością widoczy po obozie np. na 2500m i wyżej.
fot. Solda Sulden, 3000m.n.p.m.
Bardzo istotna jest kontrola tętna podczas pobytu w wysokich górach. Jeżeli częstotliwość bicia serca znacząco rośnie wyłącznie po wstaniu z pozycji leżącej, jest to pierwszy i najprostszy sygnał, że mogło dojść do przetrenowania i należy jak najszybciej wrócić na wysokość, na której zwykle się mieszka i trenuje. Autorzy różnych badań zauważają jednak, że sportowcy długodystansowi będący na obozie wysokogórskim, powinni wykonywać jednostki o wysokiej intensywności na wysokości bliżej poziomu morza (!!!), a wysokość 1250m n.p.m może już wymuszać zredukowanie intensywności treningu.
W pracy naukowej: "Altitiude training for Sea-Level Competition" (A Baker, MD, San Diego, California, USA; WG Hopkins, PhD, Physiology and Physical Education, University of Otago, Dunedin NZ.) możemy przeczytać przykłady pozytywnego wpływu treningu wysokogórskiego na organizm sportowca, ale również takich obozów, po których nie było żadnej poprawy a nawet spadek formy. Nie ma niestety informacji, czym był spowodowany spadek formy i wydolności, ale ryzyko przetrenowania w wysokich górach jest bardzo wysokie.
| Zespół badawczy | Kto (podział na płeć)? Ile? Jak wysoko n.p.m.? | Liczba dni po górach, rodzaj testu, wynik (+ = lepiej niż przed górami, - = gorzej) | ||
| 1. Gore et al., 1997 | 21 biegaczy, 28 dni 1740m | brak danych | VO2max | +1.0% |
| 3.2km - bieg | -0.6% | |||
| 8+8 biegaczy, 28 dni 1300m | brak danych | VO2max | +1.1% | |
| 3.2km - bieg | +0.2% | |||
| 2. Levine & Stray-Gundersen, 1997 | 13 + 13 biegaczy, 28 dni 2500m | 4 dni | VO2max | +4.9% |
| 3-21 dni | 5km bieg | +2.5% | ||
| 3. Burtscher et al., 1996 | 10+12 biegaczy, 12 dni 2300m | 3 i 16 dzień | VO2max (rower) | +1.4% i +8.7% |
| 4. Rusko et al., 1996 | 14+7 narciarzy, 18-28 dni 1600-1800 m | <8 dni | VO2max | -3.1% |
| max anaerobic power | -7.5% | |||
| 5. Telford et al., 1996 | 9 + 9 biegaczy, 28 dni 1800 m | <8 dni | VO2max | +3.0% |
| ~3-min bieg do odmowy | -0.6% | |||
| 3.2km bieg | 0.0% | |||
| 6. Martino et al., 1995 | 20+13 pływaków, 21 dni 2800m | brak danych | 100m pływanie | +~4% |
| anaerobic tests | +3% | |||
| 7. Jensen et al., 1993 | 9 + 9 wioślarzy (elita) 21 dni 1800 m | brak danych | VO2max | -4% |
| 6-min wiosłowanie | -3% | |||
| 8. Levine & Stray-Gundersen, 1992 | 9 + 10 biegaczy, 28 dni 2500-3000m | brak danych | VO2max | -0.7% |
| 5km bieg | +1.7% | |||
| 9. Karvonen et al., 1986 | 3 + 6 sprinterów, 21 dni 1850 m | brak danych | VO2max | +3.4% |
| peak run speed | +4.6% | |||
| ~1-min bieg z maksymalną prędkością | -1.1% | |||
| 30m bieg | -0.2% | |||
| skoki | -6.1% to +8.8% |
1. Gore, C.J., Hahn, A.G., Burge, C.M., & Telford, R.D. (1997). VO2max and haemoglobin mass of trained athletes during high intensity training. International Journal of Sports Medicine, 18, 477-482.
2. Levine, B.D., & Stray-Gundersen, J. (1997). "Living high-training low": effect of moderate-altitude acclimatization with low-altitude training on performance. Journal of Applied Physiology, 83, 102-112.
3. Burtscher, M., Nachbauer, W., Baumgartl, P, & Philadelphy, M. (1996). Benefits of training at moderate altitude versus sea level training in amateur runners. European Journal of Applied Physiology, 74, 558-563.
4. Rusko, H.R. (1996). New aspects of altitude training. American Journal of Sports Medicine, 24(6), S48-S52.
5. Telford, R.D., Graham, K.S., Sutton, J.R., et al. (1996). Medium altitude training and sea-level performance. Medicine and Science in Sports and Exercise, 28, S124, (Abstract 741).
6. Martino, M., Myers, K., & Bishop, P. (1995). Effects of 21 days training at altitude on sea-level anaerobic performance in competitive swimmers. Medicine and Science in Sports and Exercise, 27, S7 (Abstract 37).
7. Jensen, K., Nielsen, T.S., Fiskastrand, A., et al. (1993). High-altitude training does not increase maximal oxygen uptake or work capacity at sea level in rowers. Scandinavian Journal of Medicine and Science in Sports, 3, 256-262.
8. Levine, B.D., & Stray-Gundersen, J. (1992). Altitude training does not improve running performance more than equivalent training near sea level in trained runners. Medicine and Science in Sports and Exercise, 24, S95 (Abstract 569).
9. Karvonen, J., Peltola, E., & Saarela, J. (1986). The effect of sprint training performed in a hypoxic environment on specific performance capacity. Journal of Sports Medicine and Physical Fitness, 26, 219-224.
Ciekawe wnioski płyną z badania numer 3, kiedy to sportowcy zostali poddani testom w trzeci i szesnasty dzień po zjeździe z gór. VO2max badane na ergometrze rowerowym pokazało znaczące różnice 1.4% do 8.7%. Co prawda bez wykonywania badań wydolnościowych, ale trenując z miernikiem mocyMiernik mocyUrządzenie mierzące moc wytwarzaną podczas pedałowania, podawaną w watach. Pozwala kontrolować intensywność jazdy niezależnie od samej prędkości. i pomiarem tętna mogłem zaobserowować podobną poprawę u siebie. Jeden z najlepszych treningów (samopoczucie i avg HR na zadanym zakresie mocy) wykonałem w 17 dni po zjeździe z gór.
Jeszcze ciekawsze wnioski płyną z badania wykonanego przez Levine, B.D., & Stray-Gundersen, J. (1997), którzy poddali analizie 39 losowo wybranych biegaczy, trenujących przez 4 tygodnie w trzech różnych formach: żyj wysoko - trenuj wysoko, żyj wysoko - trenuj nisko, żyj nisko - trenuj nisko (grupa kontrolna). Porównując osiągnięcia z testów po obozie wysokogórskim bez żądnych wątpliwości widać przewagę treningu w górach (żyj wysoko - trenuj wysoko) nad metodą "żyj nisko-trenuj nisko". Różnica w osiągach podczas testów wyniosła 2.5% na korzyść pierwszej grupy. Naukowcy podkreślają jednak, że sportowcy trenujący i mieszkający wysoko tylko nieznacznie poprawili swoje rezultaty. Jak wytłumaczyć taki przypadek? Autorzy badań podkreślają, że testy po zjeździe z gór były przeprowadzone w gorącym klimacie (Texas), co miało ogromny wpływ na wyniki.
Przeciętny zawodnik może oczekiwać poprawy swoich wyników po obozie treningowym w wysokich górach, ale należy pamiętać, że są zawodnicy, których organizm w żaden sposób nie zareaguje na taki bodziec. Zespół naukowców (Chapman at al. 1998), przeanalizował te różnice. Wyróżniono zawodników, u których nie zanotowano poprawy wyników w testach sporządzonych 3 dni po zjeździe z gór i takich, którzy poprawili się ponad przeciętną uzyskując rezultaty lepsze o 1.4%. Testem był bieg na 5km. Z 26 zawodników którzy mieszkali w wysokich górach, a wykonywali niżej przynajmniej treningi o wysokiej intentywności, 31% nie zanotowało poprawy, 54% przeciwnie - wysoka poprawa. Dla kontrastu podano wyniki jednej z grup, która w liczbie 22 zawodników trenowała i mieszkała wysoko. Aż u 54% nie zanotowano pozytywnej odpowiedzi organizmu, 23% wykazało dużą poprawę. Te wyniki mają być dowodem na przewagę trenowania w formule "żyj wysoko - trenuj nisko" nad "żyj wysoko - trenuj wysoko".
fot. Solda Sulden, 2000m n.p.m.
Jak zmieniają się parametry krwi?
Nie mam tutaj danych z badań naukowych popartych reprezentatywną grupą dla tego typu analiz. Posłużę się wyłącznie swoim przykładem.
Dane:
Lokalizacja: Solda Sulden, 1900 - 2100m n.p.m.
Czas obozu: 21 dni
Badania krwi przeprowadzone w laboratorium SYNEVO: dzień przed obozem, tydzień po obozie, 21 dni po obozie.
Morfologia krwi na dzień przed obozem
WYNIKI BADAŃ KRWI TYDZIEŃ PO ZJEŹDZIE Z GÓR
WYNIKI KRWI 21 dni PO ZJEŹDZIE Z GÓR
Porównując wartości hemoglobiny, krwinek czerwonych i hematokrytu łatwo zauważyć spory wzrost tych wartości w 21 dni po zjeździe z gór w stosunku do badania dzień przed wyjazdem na obóz.
hemoglobina - 15.9 do 17.1
krwinki czerwone - 5.07 do 5.47
hematokryt - 44.8 do 49.2
Zastanawiający może być spadek żelaza porównując badanie dzień po górach do badania tydzień po: 102.9 do 78.2 (!). Podczas pobytu w górach nie jadłem mięsa (!!!), jednak suplementowałem żelazo preparatem ALE HemoUp Iron oraz korzystałem wyłącznie z roślinnych źródeł żelaza. Natomiast po przyjeździe, przez kolejny tydzień do badania krwi odstawiłem suplementację na korzyść mięsa (steki, wątróbka). Wysoka wartość kinazy na dzień przed wylotem w góry, to krótkotrwały efekt spowodowany wykonaniem badania dzień po mocnym treningu biegowym w drugim zakresie.
Parametry krwi pokazują znaczne korzyści z obozu wysokogórskiego, a wartość kinazy może świadczyć o braku przetrenowania i zmęczenia mięśni. Samopoczucie w skali od 1 do 10 mógłbym określić na 9.
W tym artykule starałem się opisać jedynie naukowe fakty dotyczące skuteczności treningu wysokogórskiego oraz zmian w parametrach krwi. O tym jak przygotować się do takiego treningu, jak pić i wreszcie jak trenować, napiszę w kolejnym felietonie.
Współprace pomagają finansować Akademię Triathlonu i tworzyć niezależne media.
Współprace pomagają finansować Akademię Triathlonu i tworzyć niezależne media.
Współprace pomagają finansować Akademię Triathlonu i tworzyć niezależne media.
Współprace pomagają finansować Akademię Triathlonu i tworzyć niezależne media.
Współprace pomagają finansować Akademię Triathlonu i tworzyć niezależne media.
Współprace pomagają finansować Akademię Triathlonu i tworzyć niezależne media.
Współprace pomagają finansować Akademię Triathlonu i tworzyć niezależne media.